Reactie op stelling CKV1 (HDM5)

Jongeren en kunstbeleving, gaat dat samen?

Reactie op de stelling:

“Jongeren zijn nog niet klaar voor kunst,

het heeft dus ook geen zin hen daaraan bloot te stellen.”

Toen ik vijftien jaar was overleed de moeder van een klasgenootje van mij. Ze kwam niet meer naar school en ik besloot haar een kaartje te sturen. Een uur stond ik in de winkel tussen de rekken met kaarten te kijken. Totdat ik een kaart zag met een klaproos. Het was niet zomaar een klaproos, maar een vlekkerige aquarel-schildering waarbij de verschillende kleuren door elkaar heen liepen. Mijn keuze was gemaakt. Een paar weken later sprak ik het meisje. Ze bedankte me voor mijn kaartje en zei dat het plaatje haar geraakt had, omdat het aansloot bij hoe ze zich voelde. Jaren later zag ik de afbeelding van de klaproos opnieuw, maar nu in een van de vele touristenwinkeltjes in hartje Parijs. Ik vond het gek om mijn persoonlijke 'juweeltje' tussen al die touristen-prullaria te zien liggen. Ik kocht een afbeelding en heb hem nog steeds. Ooit wil ik een grote reproductie op canvas kopen.

Dit verhaal uit mijn verleden vertelt hoe twee tieners zich onbedoeld met het bekijken, beleven en beschouwen van beeldende kunst hebben beziggehouden. Ze verbonden zichzelf met een kunstwerk, gaven er betekenis aan. Menig kunstdocent poogt dit in een lessituatie te bereiken, maar niet alle leerlingen blijken even veel zin te hebben aan een bezoekje aan een tentoonstelling. Een onderzoek vanuit CJP (Cultureel Jongeren Paspoort) naar de kunst- en cultuurbeleving van tieners verklaart dit. "'Saai' is hoe de meeste jongeren de meer traditionele cultuurvormen typeren als tentoonstellingen, klassieke muziek, opera, koor, ballet, traditionele dans, toneel en architectuur. Het duurt vaak te lang. Jongeren voelen zich er niet op hun gemak; er zijn allerlei regeltjes waaraan je je moet houden, je moet je anders gedragen, stil zijn. De thema's zijn bovendien vaak te abstract zodat jongeren ook niet goed weten wat ze er mee aan moeten" (CJP, 2005).

Vanuit de beperkte interesse die jongeren tonen voor culturele activiteiten kan geconcludeerd worden dat ze gewoon nog niet klaar zijn voor kunst. Anderzijds zouden docenten zich ook kunnen afvragen of de manier waarop kunst wordt aangeboden aansluit bij de belevingswereld van de jongeren. CJP somt op wat voor jongeren belangrijk is bij culturele activiteiten. De meeste aspecten hiervan zijn ook in de klas toe te passen. "Jongeren vragen om herkenbare onderwerpen waar zij zich mee kunnen identificeren, in een context die zij begrijpen, gebracht met humor, in een setting waar zij zich prettig voelen" (CJP, 2005). In beide quotes uit het onderzoek van CJP wordt benadrukt dat het belangrijk is dat jongeren zich op hun gemak voelen. Bij kunstbeleving gaat het namelijk om jezelf. Wat vind jij van dit kunstwerk? Wat doet het met jou? In een ongemakkelijke situatie zullen de leerlingen zich niet gauw open stellen voor dit soort vragen en zullen ze vaak 'gewoon maar iets invullen' om er vanaf te zijn.

Een ander aspect wat de kunstbeleving tegengaat is de geforceerde manier waarop dit soms kan zijn. Juist omdat er op school sprake is van een onderwijssituatie kunnen jongeren het gevoel hebben dat er van alles aan hen opgedrongen wordt. "De gemiddelde volwassen kunstbezoeker gaat op een vrije avond naar een voorstelling die hij of zij zelf uitkiest en praat hier na afloop vrijblijvend over na in het café. En een volwassene die een expositie bezoekt, kan zelf kiezen of hij de catalogus in de hand neemt of liever zijn fantasie de vrije loop laat. Niemand zal hem of haar na afloop vragen een tekening te maken, een opstel te schrijven of een lijst met vragen te beantwoorden" (Twaalfhoven, Cultuur en School). Het gebruik van CJP-bonnen sluit aan bij de vrije keus voor leerlingen, maar zou hier in de les zelf misschien ook meer rekening meer kunnen worden gehouden?

In het onderzoek van CJP werd al genoemd dat jongeren niet goed weten wat ze met kunst aanmoeten, omdat de thema's vaak te abstract zijn. Toen ik stage liep op een middelbare school ben ik als begeleider meegegaan met een 4vmbo-klas naar een voorstelling van Yo-Opera. Hier bleek dit inderdaad. De leerlingen stonden met gefronste wenkbrauwen te kijken naar de soms enigszins shockerende moderne opera's en vroegen me 'is dit nou kunst?'. Docent Arjen Stoffers van het Midden Kennemerland College in Beverwijk benadrukt dat je als docent sommige kunst niet onvoorbereid kan voorschotelen aan leerlingen. Dit bedacht ik me ook toen ik met mijn vmbo-leerlingen napraatte over wat ze van de voorstellingen vonden bij Yo Opera. Het was voor hen een grote grap, 'dit slaat nergens op'.

Al met al ben ik van mening dat jongeren net als volwassenen in staat zijn om met kunst bezig te zijn. Voorwaarden hiervoor zijn dat dit in de eerste plaats op een manier gebeurt waarbij jongeren zich op hun gemak voelen, er daarnaast genoeg ruimte is voor hun eigen smaak en voorkeur en tot slot moet de kunst voor hen begrijpelijk zijn of begrijpelijk gemaakt moeten kunnen worden door de vakdocent.

Bronnen:

* Kunst, maar hoe? – Martine Zuidweg – 17 november 2001 – NRC Handelsblad

* Kunst waarderen, kun je dat leren? – Anita Twaalfhoven – Cultuur en School. Publicatie op de website Boekman (Studiecentrum voor kunst, cultuur en beleid).

* Kunst en Cultuur op de schop. Een kwalitatief onderzoek naar de kunst- en cultuurbeleving van tieners - CJP - Laurien Vogelaar/Lian Rynja (2005)

Gedownload van: http://pers.cjp.nl/download_file.asp?uid=CC7D79FE-99D3-40FA-8285-E43BE2EF7E81